Uçak Korkusu, Uçuş Fobisi ve Panik Atak

Uçuş FobisiUçağa ilk kez binen insanın tedirginliği ile uçuş fobisi olan kişinin korkuları birbirinden farklı mıdır? 

Dr.Nihat Kaya: ”Kesinlikle farklıdır.İlk kez uçağa binecek birisi zaten uçuş fobisi olmayan birisidir.Ciddi Fobisi olan ; bırakın  uçağa binmeyi, uçak ,hava alanı görmek istemez. Uçmamın bahsi geçtiğinde daha;kalp atışları hızlanır, terlemeye,ürpermeye başlar. Uçuş mevzuunu aklından uzak tutmak ister. İlk kez binecek birisinde ,merak vardır.Nasıl olacak, havada nasıl gidecek?, sarsılacakmı? Endişeleri olabilir.Kısa sürede geçecek konulardır. İlk defa binecek birisi; şayet kaygılı yapıdaysa(anksiyeteli-fobiye yatkın); fobiye yatkın olmayana göre daha tedirgindir. Eğer uçuş esnasında tirbülans ya da başka bir” sorun” olursa fobisi ortaya çıkabilir.

Uçuş fobisi olanların bir kısmı böyledir.” Aslında ‘uçuş fobisini’ alt başlıklara ayırmak lazım:

  1. Gerçek Uçuş fobisi olanlar
  2. Uçağın mutlaka düşeceği ve kendisine denk geleceği, öleceği korkusu olanlar
  3. Panik Atak nedeniyle uçamayanlar
  4. Kapalı alan korkusu olanlar
  5. Ayağını topraktan kaldıramayanların fobisi(Kara taşıtları dışında hiçbir vasıta kullanmazlar)
  6. Yükseklik, uzaklaşma korkusu olanlar

Uçuş-Uçak Fobisi olanlar Genellikle şöyle düşünürler:”Havadayız, uçağa bir şey olursa, arıza yaparsa kesin düşüp ölürüz; ya da bana bir şey olursa,kalp krizi ya da başka bir sağlık sorunu yaşarsam kim bana yardımcı olacak? Uçağı aşağı indirme şansım yok…uçakta doktor yok. Kapalı alan fobisi olanlarda da uçak kapıları kapandığında kapana sıkışma psikolojisiyle panik atak yaşanabilir.”

Uçuş korkusu bir anlamda panik atak mı? 
Dr.Nihat Kaya: “Uçuş korkusu olanların; korkuyu tetikleyecek :fobi nesnesi(uçak) ile karşılaşması, uçuş durumu, bazen bunun imajinasyonu esnasında yaşanan tablo panik atakdır. Uçak içerisinde fobisi ortaya çıkan kişinin yaşadığı belirtiler şunlardır:
Çarpıntı, baş dönmesi, terleme, uyuşma, karın ağrısı, gaz,boğulma hissi, kasılma,tuvalete gitme arzusu, tansiyonda yükselme, nadiren alçalma…En önemlisi bilişsel alanda yaşanır.Yani: ‘sonum geldi, kurtuluşum yok.kesin ölüyorum.Uçağı indiremeyeceğime göre son dualarımı yapayım…’ der. fakat bütün uçağı ayağa kaldırır. Görevliler zor yatıştırırlar. Görevlilerin son derece sakin, kendilerinden emin, sevecen davranmaları çok önemlidir.Kişiyi kokpite götürmek, rahat davranmak, onunla sohbet etmek yatıştırabilir…Doktor varsa anons ettirmek.Yoksa ,kesinlikle ‘doktor var mı’ diye anons ettirilmemesi gerek. Doktor olmadığını öğrenen kişinin  krizi derinleşir.Uçuş emniyeti sarsılabilir.

Uçuş korkusu olan insanlar bu uçak kazasından sonra neler yapabilir?
Dr. Nihat Kaya: ” İyiki de uçağa binmiyorum. Bakın gördünüz mü? Düşmez  diyorlar…nasılda düşüyormuş” diye olumsuz düşünce ve kaygılarını pekiştirirler.”Haklı” çıkmanın psikolojisini yaşarlar…

Bu nedenle; uçak kazalarıyla ilgili haberlerin çok detaylı ve uzun süreli verilmemesi gerekir. Fobisi olanların fobisi pekiştiği gibi, yeni fobiklerin ortaya çıkmasıda artmaktadır. Bu da yıllık milyarlar dolar maddi kayıp ve vatandaşın yaşam konforunun, emniyetli  seyehat etmesinin kısıtlanması demektir. Büyük işadamları,sırf uçuş korkuları nedeniyle yatırımlarından geri kalmaktadırlar.Sanatçılar konser verememektedir… Uçuş fobisi olanlara tavsiyem: bu kaza vesilesiyle, sıcağı sıcağına; yani fobinizin kemikleşmesine fırsat vermeden, bir terapi proğramına katılın…

Hipnoz işe yarıyor mu? 
Dr. Nihat kaya: ”Uçuş fobisi olanların çoğu, aşırı mükemmeliyetçi, kontrollü insanlardır. Uçakta da kontrol kendilerinde olmadıklarından binmek istemezler.Bu yüzden kolay hipnotize olmazlar.Dirençlidirler. Bir kısmında yardımcı unsur olarak kullanılabilir.”

THY’nın simülasyon eğitimine katılmak falan işe yarar mı?
Dr. Nihat Kaya: ”Tek başına simülasyon çok çok az insanda sorunu çözer.Depam olarak  yaptığımız proğramda: önce kaygı, fobi tanımı, eğitim ve başa çıkma eğitimleri veriyoruz.Sonra THY’ rından uçak mühendisi uzmanlar; uçak hakkında, uçuş hakkında detaylı teknik ve bilimsel bilgiler veriyorlar.Son aşamada simülasyona alıyoruz.Bu yöntem daha başarılı sonuçlar veriyor”

Sakinleştiriciler işe yarar mı?
Dr. Nihat Kaya: ” Aşırı fobisi olmayanların bir çoğu; uçağa binmeden önce, yeşil reçeteye tabi ilaçlardan alıyor, ya da alkol alıyorlar…Tam fobikler zaten tedavi olana kadar uçağa binmiyorlar.Hava alanına gitmiyorlar.Uçaklara bakmıyorlar. Panik atağa bağlı gelişen ‘geçici uçuş fobisi’,panik atak tedavi edilirken zayıflıyor ve bunlara uçmaları gereken acil bir durumda sakinleştirici verildiğinde işe yarıyor. Zamanla yanına ilaç alıp uçuyorlar.Lazım olursa kullanırım diye…”

Uçuş fobisi için kimler tedaviye gelir?
Dr. Nihat Kaya: ”Önceden uçupta ,şiddetli tirbülans nedeniyle fobi gelişenler, işi nedeniyle sık sık seyehat etmesi gereken fobikler, ailesinin yurtdışı tatil ısrarlarına dayanamayan fobikler,’yeter artık’ diyen fobikler, etraftan utanan, bulacağı mazereti kalmayan fobikler; bedava seyehat ve tatil imkanı olupta fobisi nedeniyle kullanamayanlar, fobisi nedeniyle işinde yükselemeyenler, medyadan bunun tedavisinin olduğunu duyupta müracat edenlerde oluyor”

Tam olarak tedavi edilebiliyor mu?
Dr. Nihat Kaya: ”Tedavi tamamen bireyseldir.Fobinin şiddeti ve kişinin kişilik yapısı, daha önceden olumsuz bir deneyiminin olup olmaması ,tedavi ekibinin profesyonelliği gibi parametrelere bağlıdır.Global olarak %80 başarı şansımız vardır.”

Kaç seans gerekiyor?
Dr. Nihat Kaya: ” Uçuş fobisinin nedenleri , şiddeti ve eşlik eden diğer fobilere göre değişir.Aslında  bireyin durumuna göre belirlenmelidir.Panik atağı olmayan uçuş fobiklerde 7 günlük tam gün paket proğramlardan iyi sonuç alınmaktadır.Panik atağa bağlı uçuş korkusunda ise6 ayla bir buçuk yıl arasında tedavi sonucu uçuş olabilmektedir.Kişinin motivasyonu yüksekse başarı şansı yüksektir. Panik ataklılarda paniği tedavi etmeden uçağa bindiremezsiniz.”

Uçuş fobisi başka hangi fobilere benzer, fare fobisiyle, asansör fobisiyle kapalı alan fobisiyle benzer mi?
Dr. Nihat Kaya: ” Bütün fobilerde, fobi objesi ya da durumuyla karşılaşınca ortak tepki verilir.Yani o an durumsal bir panik atak yaşanır.

Uçak fobisi olan kendini daha fazla uçağa binmeye zorlarsa giderek iyileşir mi? 
Dr.Nihat kaya: ”Her  uçuş fobisi olan bunu yapamaz.Yapabilenler ‘sistematik duyarsızlaştırma’ dediğimiz olayı gerçekleştirmiş olarak bunu başarabilirler.Kişinin kendisinin bunu yapması önemlidir. Çevrenin aşırı baskısı ve zorlaması fobiyi pekiştirir.”

Uçak fobisi olanlara ne önerirsiniz?
Dr. Nihat Kaya: ”Uçuş fobisi ile ilgilenen bizim gibi profesyoneller gelip terapi olmalarını öneririm.”Bunu yapmak istemiyorlarsa; kaygı düzeylerini azaltacak;spor, yoga, gevşeme egzersizleri,dua,meditasyon yapmalarını; düzenli ve sağlıklı beslenmelerini; mizahla ilgilenmelerin,kontrollü yapılarını gevşetmelerini öneririm. İlk uçuşlarında çok güvendikleri biriyle uçağa binmelerini ve uçağa binerken  görevlilere durumunu açıklamalarını ,yakın dialog içerisinde olmalarını öneririm.Buna rağmen uçağa binemediyseler hiç uzatmadan bizlere gelsinler…”

Nefes egzersizleri falan işe yaramıyorsa ne yapsın çok korktuğu halde uçağa binsin mi? 
Dr. Nihat Kaya: ” o anki psikolojik durumu elveriyorsa binsin,yoksa uçakta yaşayacağı olumsuzluklar korkusunu  pekiştirebilir.”

Çocuklarda görülüyorsa aileler ısrarcı davransın mı?
Dr. Nihat Kaya: ” kesinlikle  ısrarcı olmasınlar. Onlarla detaylı konuşsunlar, anlamaya çalışsınlar.uzmanlardan bilgi almalarına yardımcı olsunlar. Bu korkuları nereden ve nasıl gelişmiş onu ortaya çıkarsınlar.Gerektiği durumda da bizlerden yardım alsınlar.”

 

Bir önceki yazımız olan Depresyon ve İnanç (İnançlı İnsanlar da Depresyona Girer mi?) başlıklı makalemizde depresyon, inanç ve ve hakkında bilgiler verilmektedir.