Anksiyete Bozuklukları

  • Anksiyete,her insan tarafından bazı durumlarda yaşanan bir duygudur.Türkçe de”kaygı,bunaltı,iç sıkıntısı,stres”gibi sözcüklerle anlatılmaya çalışılmıştır;fakat”korku,endişe bunalım”gibi duyguları da kapsamaktadır.
    Anksiyetenin amacı,yaşamı uyumlu ve dengeli sürdürmektir;tehlikeli,bilinmeyen,yeni uyaranlardan organizmayı sakınmak,onlarla başa çıkmak,onlara karşı koymak ya da o uyarıdan kaçmaktır.İnsanın gerek bireysel gerekse toplumsal adaptasyonu için belli dozlarda anksiyete gereklidir.Anksiyete,ya içerel (intrapsişik) ya da dış çevreden kaynaklanan bir tehlike,tehlike ihtimali veya kişi tarafından tehlikeli olarak algılanan,yorumlanan herhangi bir durum karşısında yaşanan bir duygu durumudur.
    Kişi,kendini bir çeşit alarm durumunda ve sanki kötü bir şey olacakmış gibi bir duygu içinde hisseder.Bir yere kadar sağlıklı olan anksiyete,bir yerden sonra kişinin,aile ve sosyal aktivitelerini,kişiler arası ilişkilerinizi olumsuz etkilemeye başlar;kişide ruhsal problemler doğuran bir duygu olarak karşımıza çıkar.Anksiyete,birbiriyle uyumlu bir ilişki içinde ve bir bütün halinde çalışan bir çok alt sistemi etkilerken,yaklaşan tehlikeleri haber vererek,sinir sisteminin tüm birimlerini(santral,otonom, periferik sinir sistemlerini ve endokrin sistemi)en üst düzeyde uyarır,harekete geçirir ve böylece kişiye kendisini koruma fırsatı verir.
    Patolojik anksiyete:
    Normal anksiyetenin ötesinde,anksiyete”bir hastalık belirtisi” olarak karşımıza çıkabilir.
    Patolojik anksiyete,belli bir uyarana karşı,süresi ve şiddeti bakımından uygun olmayan bir yanıttır.
    Patolojik anksiyete.”anksiyete bozuklukları”başlığı altında toplanan bozuklukların yanı sıra diğer pek çok psikolojik hastalıkta da bir belirti olarak bulunur .diğer yandan,santral sinir sistemini ya da diğer sistemleri etkileyen bir organik bozukluğun belirtisi de olabilir.Aksiyete belirtileri çoğu kez temporo limbik,hipotalamo-hipofizer tiroit arkının uyarılarak harekete geçirilmesi sonucu ortaya çıkarlar.Böylece,santral ve periferik sinir sistemi ile otonom sinir sistemi ve nörü-psikoendokrin sistemi bir bütün olarak,kendine yönelen tehdide karşı savunan ve de saldırı durumuna geçmiş olur.Bu sistemlerin harekete geçişinde başlıca nörotransmitterler(noradrenalin,serotonin.GABA ve muhtemelen diğerleri)rol oynar.
    Anksiyetenin oluş nedenleri:
    1.Psikanalitik görüşe göre:
    Son yıllara kadar anksiyete bozuklukları Freudyen kuramlarla açıklanıyordu.Biyolojik çalışmalar ve diğer kuramlar ortaya atılınca psikanalitik açıklamalar yetersiz kaldı.Freud’a göre ,iç çatışma;benlik,alt benlik veya benlik,üst benlik arasında oluşmaktadır.
    Alt benliğe ait dürtü ve isteklere karşı denge kurmaya çalışan benlik bir nedenle zayıflar ya da bilinç dışı dürtülerin gücü artarsa benlik alt benlik arasında çatışma ortaya çıkar.çatışma, benliğin dürtüler karşısında çözüm bulamadığını,baş edemediğini gösterir;bir tehlike olarak algılanır.Bunaltı(aksiyete) benlikte bir tehlikenin habercisi,bir alarm işaretidir.Anksiyete,benliğin homeostatik işlevi olan ve tehlikeyi algılayan bir tepkisidir.psikolojik kuramda bilinç dışı dürtüler,yasak cinsel ya da saldırgan dürtülerdir
    Çatışma durumundaki anksiyeteye karşı benliğin savunma mekanizmaları harekete geçer.yer değiştirme mekanizması,anksiyetenin belli bir nesneye ya da duruma bağlanmasını sağlar;böylece fobi oluşur.kişi,fobik durumdan kaçınabildikçe kendini rahat hissedecektir.
    Psikanalitik açıdan ,bunaltıya karşı savunmalar yetersiz kalınca açık bunaltı görülür.Bunaltı kaynağına göre yedi türe ayırabilir.
    1-Süperego anksiyetesi(Toplumsal değerler vs)
    2-İğdişlik(kastrasyon)
    3-Ayrılma(seperasyon)
    4-İd bunaltısı(alt benlik)
    5-Sevgiyi yitirme anksiyetesi.
    6-Kötülük görme anksiyetesi.
    7-Çözülme bunaltısı.
    2-Öğrenme Kuramlarına göre
    Bu kurama göre,anksiyete,öğrenilmiş bir süreçtir ve açlık,cinsellik gibi biyolojik kökenli birincil dürtüler yanında,yine insanı güdüleyici bir güç olarak görev yapan ikincil bir dürtüdür
    Öğrenme kuramları,özellikele fobileri açıklamakta onay görmüştür.”koşullu refleks teorisi”ne göre de,anksiete,”tehlikeli dış uyarılara karşı organizmanın şartsız cevabı”olarak açıklanmaktadır.
    3-Bilişsel(kognitif)yaklaşımlara göre:
    Bu yaklaşımda,anksiyete nedeni olayların kendisi değil,kişilerin beklentileridir,bu olayları nasıl ve ne şekilde algılayıp yorumladığıdır.kişiler bazı ipuçlarıyla karşılaştıklarında,zararı ve tehlikeyi beklemeyi öğrenebilirler.Bu öğrenme gözlemleyerek, bilgilendirilme ya da tepkisel koşullanma yoluyla gerçekleşir.Zarar beklentisiyle orantılı olarak aksiyete ortaya çıkar,Bu nedenle bireyin herhangi bir olayı ilk değerlendirmesi önemlidir.Bu değerlendirme tehlike ve zarar içeriyorsa,kişinin bununla başa çıkma konusunda gösterdiği başarıları,ortaya çıkarabilecek anksiyete konusunda olumlu ya da olumsuz rol oynamaktadır..Bu nedenle mantık dışı bilgiler,bilişler ya da korku uyandıran benlik yönergeleri anksiyete gelişiminde olumsuz rol oynarlar.
    Günlük yaşamımızda her birimiz çeşitli tehlikelerle yüz yüze kalırız.Ancak ne zaman ki kişi bu durumları diğerinden farklı ve olumsuz olarak algılar,işte o zaman anksiyete programı kendiliğinden işlemeye başlar:
    _Otonomik uyarılabilirlikte değişiklikler,kavga ya da kaçışa hazırlık durumu oluşur.
    _Kişinin olağan davranışı durur.
    _Kişi,muhtemel çevresel tehlikelere karşı tedbir alabilmek için çevreyi seçici olarak taramaya başlar.
    Bilişsel modelde iki ayrı düşünce bozukluğuna rastlanır:
    A)Olumsuz,negatif düşünceler:
    Örneğin;Bir toplumda konuştuğunda anksiyete yaşayan kişi”Acaba konuştuklarımdan sıkılıp can sıkıcı birisi olduğumu düşünürler mi?.ya da Anlattıklarımı beğenmez ve aptalca şeylerden bahsettiğimi düşünürler mi?şeklinde olumsuz düşünceler geliştirebilir.
    B)Disfonksiyonel varsayım:
    Kişiyi rahatsız eden kesin düşünce ve inançlardır.
    Anksiyete bozukluklarında gözlenen bilişsel çarpıtmalar dört ana başlıkla toplanabilir:
    a)Onaylama duygusuyla ilgili olanlar.
    b)Yetersizlik duygusuyla ilgili olanlar.
    c)Denetim duygusuyla ilgili olanlar.
    d)Anksiyete duygusuyla ilgili olanlar.
    4.Varoluşçu yaklaşımlara göre:
    Varoluşçulara göre,”insan doğduğunun,yaşadığının ve öleceğinin farkında olan ve de farkında olduğunun farkında olan tek canlıdır;varoluşun dinamiği dünyaya gelmekle,dünyada olmakla başlar;varoluşa atıldığında bomboştur ve düşünerek kendini bulur,kendi varlığını yaratır;kendini nasıl anlıyorsa,kişiliğinin nasıl olmasını istiyorsa o olacaktır.
    İnsanın varoluşu onun hissettiği bir şeydir.o kendini bilen bir varoluştur.kendisi yoksa hiçbir şey yoktur.
    O zaman kişi şöyle düşünebilir:”Mademki farkına vardığım şey sadece bana aittir,öyleyse onun ne olacağı benim elimdedir,yani nasıl istersem öyle yaparım,Görüldüğü gibi,söz konusu olan sonsuz bir özgürlüktür.Dolayısıyla hayatın anlamını oluşturma sorumluluğu,gerçekte kişinin kendisine ait olan oluşumdur.yani yaşamın anlamı,bizim ona verdiğimiz anlamdır.işte özgür olma,kişiye yaşamın anlamını verme sorumluluğu getirir.Bunun farkına varma ise,jean paul sartre’a göre anksiyete demektir ve insanın varoluşunun temelinde bulunur.
    5)Anksiyetenin biyolojik kökenleri:
    a)kalıtım:
    Anksiyete bozukluklarında kalıtım gittikçe önem kazanmaktadır.panik bozukluğu gibi anksiyetenin yoğun yaşandığı durumlarda birinci derece akrabalarda panik nöbetinin,majör depresyonun ve alkolizimin daha sık görüldüğü bilinmektedir.Eş zamanlı hastalanma oranının tek yumurta ikizlerinde % 4-9 arasından olduğu bilinmektedir.Birinci derece akrabalıklarda anksiyete bozukluğu olasılığı yüzde 15-18 arasında iken,ikinci derecede akrabalarda yüzde 6’dır.Anksiyete bozukluklarında aşırı bir otonom sinir sisteminin kalıtsal olarak geçtiği ve çevredeki koşullarda da hastalık belirtilerinin oluştuğu düşünülmektedir.
    b)Biyokimyasal nedenler:
    Son yıllarda anksiyete bozukluklarında depresyon giderici ilaçların,beta blokörlerin,diazem türü ilaçların,MAO inhibitörlerinin etkin olduğu görüldükçe bu alanda biyokimyasal araştırmalar hızlanmıştır.
    Spontan panik nöbetleri geçiren insanların,damar içi sodyum laktat verildiğinde deneysel olarak panik nöbetleri ortaya çıkarılabilmektedir.
    Panik nöbetleri geçirenlerde beynin para hippokampal bölgesinde,lokus seruleusta beta adrenerjik dizgenin etkilendiğinde kalıtımla gelen bir bozukluğun olduğu;merkezi kemo reseptörlerde aşırı bir duyarlığın varlığı öne sürülmüştür.
    Sonuç olarak;aksiyete bozukluklarının nedenlerini tek bir kuruma dayandırmak yanlış olur.Bütün kuramların biyolojik etkenlerle birlikte işlediği görüşü daha yaygınlaşmaktadır.fakat bazı hastalarda bazı etkenler daha baskın olabilmektedir.
    Psikolojik-somatik belirtileri:
    Tablo 1:
    Anksiyetenin başlıca semptomları
    Psikolojik
    • Anksiyete
    • Dehşet
    • Kaygı
    • Korku
    • Aşırı endişe
    • İnsomini(Uykuya dalamama)
    • İrritabilite(Aşırı huzursuzluk)
    • Obsesyon(Takıntı)
    • Kompulsiyon(Takıntının eyleme dönüşmesi)
    • Depersonalizasyon(Parcalanma hissi
    • Fobiler(Gerçeği uygulayamama)
    • Zihinde evirip çevirmek
    • Panik
    • Somatik
    • Tremor(Titreme)
    • Terleme
    • Çarpıntı
    • Baş dönmesi
    • İdrara sık çıkma
    • Barsak hipermotilitesi
    • Hiperventilasyon(sık,sık nefes alıp verememe)
    • Kas_iskelet ağrısı
    • Ağız kuruluğu
    • Kas gerginliği
    • Huzursuzluk,tezcanlılık
    • Titreklik
    • Senkop(Bayılma)
    • Göğüste sıkışma hissi
    • Nefes darlığı
    • Parestezi(Uyumalar)
    • Başağrısı
    • Vertigo(Baş dönmesi)
    • Kuvvetsizlik
    Son yıllarda sıkça söz edilen panik ataklar sırasında ortaya çıkabilen belirtiler:
    Tablo 2:
    Panik ataklar sırasında ortaya çıkabilecek semptomlar.
    • Dispene ya da boğulma hissi (Nefes darlığı)
    • Baş dönmesi,düşecek ya da bayılacak gibi olma.
    • Palpitasyon ya da taşikardi.
    • Titreme ya da sarsılma.
    • Terleme.
    • Soluğun kesilmesi.
    • Bulantı ya da karın ağrısı.
    • Uyuşma ya da karıncalanma(Parestezirler)
    • Kızarma(Ateş basması)ya da ürperme.
    • Göğüs ağrısı ya da ğöğüste sıkışma hissi.
    • Ölüm korkusu.
    • Çıldıracağı ya da elinde olmadan bir şeyler yapacağı korkusu.
    Panik atakların en sık görüldüğü anksiyete bozukluğu”panik bozukluktur”panik hastaları yaşadıklarını” kalp krizi geçirmek,aklını yitirmek,kontrolünü kaybetmek,o anda ölmek” şeklinde tanımlamaktadırlar.Nöbet geldiğinde hemen acil ünitelerine koşulur,EKG ve diğer tıbbi tahliller yaptırılır;fakat organik bir şey saptanmaz.Doktor doktor dolaşılır,en son aşamada psikiyatriste başvurulur.psikiyatri dışı hekimlerin bu hastaları öncelikle psikiyatriste göndermeleri önemlidir.çünkü,nöbetler sırasında yaşanan korkulu,dehşet dolu dakikalar tekrarlanır kaygısıyla hastalar zamanla yalnız başına bir yere gidememeye,vasıtalara binememeye,sürekli kendilerini dinlemeye başlar.Her an kötü bir şey yaşayacakları endişesiyle kendilerini en rahat hissettikleri ortamdan ayrılmamaya dikkat ederler,
    Yanlarında ilaç,su,tansiyon alet, vs,taşımaya başlarlar,işlerine gidemez,çalışamaz hale gelirler.Ciddi mesleki,sosyal fonksiyon kayıpları olur.Ekonomik zararlar ve zamanla depresyon gelişebilmektedir.Bu nedenle panik atakla psikiyatri dışı bir hekime başvuran hastanın fiziksel muayenesi ve tetikleri normal çıkıyorsa:”Bir şeyin yok,psikolojik takma kafana”lafını kesinlikle etmemek,”senin sorunun psikiyatrik”deyip yönlendirmek gerekmektedir.
    Tablo 3:
    Anksiyetenin görüldüğü psikiyatrik bozukluklar ve organik nedenli aksiyete sendromları:
    Psikiyatrik bozukluklar Toksik durumlar
    Depresyon Alkol ve ilaç kesilmesi(Zehirlenme durumları)
    Mani Amfetamin
    Şizofreni Kokain
    Atipik psikozlar Marijuana
    Pre_senil ve senildemnaslar Kannabis
    Akut kronik beyin sendromları Hallusinojenler
    İlaç ve alkol bağımlıkları Nikotin
    İlaç ve alkol yoksunluk durumları Kafein
    İlaç kötü kullanımı Teofilin
    (özellikle kafein ve amfetamin) Amly nitrite
    Solvent kötü kullanımı Antikolinerjikler
    NÖROLOJİK BOZUKLUKLAR Sempatomimetik ajanlar
    Serebral neoplazi Vazopresör ajanlar
    Serebral travma ve Antihipertansiflerin kesilmesi
    Post-tıravmatik sendromlar Sülfamidler
    Serebrovasküler hastalıklar Penisilin
    Subaraknoid hemoroji Aspirin intoleransı
    Migren Civa
    Meniere hastalığı Arsenik
    Ensefalit Fosfor
    Serebral sifilis Organik fosfatlar
    Multipl skleroz Karbon diülfid
    Wilson hastalığı Benzen
    Huntington hastalığı Epilepsi ENDOKRİN BOZUKLUKLAR
    Addison hastalığı
    KARDİVASKÜLER BOZUKLUKLAR
    Anemi Karsinoid sendromu
    Anjina Pektoris/Miyokard enfarktüsü Hipertiroidi
    Konjestif kalp yetmezliği Hipoparatiroidi
    Hiperaktif B_adrenerjik durumu Hipoglisemi
    Hipertansiyon Diabet
    Mitral valf prolapsı İnsulinoma
    Proksismal atrial taşikardi Feokromositoma
    Kardiyak distrimitler Menapozal
    Premenstrual
    Viriliz PULMONERBOZUKLUKLAR(AKCİĞER) VİTAMİN EKSİKLİKLERİ
    Astım B12 eksikliği
    Pulmoner emboli Niacin(nikotinik asit) eksikliği:pallegra
    Pulmoner ödem DİĞER DURUMLAR
    Akut repiratuar distres Sistemik maliniteler
    Hiperventilasyon sendromu Sistemik enfeksiyonlar
    SİSTEMİK HİPOKSİT DURUMLAR Enfeksiyöz mononükleoz
    Kardiovasküler hastalıklar Anafilaksi
    Pulmoner yetmezlik Elektrolit denge bozukluğu
    Anemi Posthepatit sendromu
    ENFAMATUAR BOZUKLUKLAR Porfiri
    Sistemik lupus eritematosus Üremi
    Romatid artrit
    Poliarteritis nodoza
    Temporal arteriti
    Anksiyete bozukluklarında hangi hastalıklar yer alır?
    • Genelleşmiş anksiyete bozukluğu
    • Agorafobili panik bozukluk.
    • Agorafobisiz panik bozukluk
    • Agorafobi.
    • Özgül fobiler.
    • Sosyal fobi.
    • Obsesif-kompolsif bozukluk(saplantı-takıntılar)
    • Akut stres bozukluğu.
    Anksiyete bozukluklarında tedavi:
    Tedavide ilaç ve psikoterapi kullanılmaktadır.Bugün en etkin ve yaygın kullanılan ilaçlar antideprasanlardır.Tirisiklik antideprasanlar ve selektif serotonin geri alım inhibitörleri(SSRI) noradrenalin ve serotonin geri alım inhibitorleri(SNRI),NASSA gibi,MAO inhibtörleri yaygın olarak kullanılmaktadır.
    Kısa süre,yardımcı ilaç olarak;benzodiazepin gurubu ve betablokerler de tercih edilmektedir.Ayrıca davranışçı ve bilişsel terapiler bugün için en tercih edilen terapi şekilleridir.

    Facebook'da PaylaşShare on Facebook
  • Posted in Makaleler.